Akne (Sivilce)
Genel
olarak 'sivilce' adıyla bildiğimiz akne en sık rastlanan cilt
problemidir.
Akne,
cildimizdeki
pilosebase yapılarda (kıl-yağ bezleri) gelişen enfeksiyonlardır.
Önce hafif
kızarık şişlikler (papül)
oluşur sonra
içi cerahatle
dolu küçük şişlikler (püstül)haline
gelir . Daha sonra dışarıya boşalmazsa
kistler ve
içinde sert bir cisim olduğu izlenimini veren nodüller
haline
dönüşecektir. Kendiliğinden iyileştiklerinde iz (skar) bırakacaktır.
Genellik ergenlik dönemlerinde ortaya çıkar. Erkek ve kadında eşit
sıklıkta görülmekle birlikte kadında daha erken dönemde ortaya çıkar.
Her iki cinsde en sık görüldükleri yaş 18 dir. Daha ileri yaşlarda
görülen aknelerde Rozase (Gül Hastalığı) da
düşünülmelidir.
Aknenin bir çok nedeni olabilir ama genel olarak,
-
Artmış sebum (yağ) salgısı
-
Pilosebase kanalda tıkanıklık
-
Propionibacterium acnes bakterisi ile ile enfeksiyonu
-
Bazı kimyasal maddelerin salınımı (inflamasyon mediatörleri,sitokinler)
Aknede, androjen hormonuna duyarlı olan
pilosebase yapılar, hormon düzeyindeki düzensiz değişikliklere yağ
salgısını arttırarakcevap verir.
Bu
yağ salgısı ile akne oluşturucu
bazı
maddelerin salınımı da artar. Sivilceler görünümlerine göre
açık(siyah başlı) veya kapalı (beyaz başlı) komedomlar olarak
isimlendirilir. İlk olarak 12 yaşında yüz, omuzlar sırt ve göğüs üst
kısmı gibi yağ bezi daha çok bulunan yerlerde gelişir. Genelde 20 li
yaşlarda azalsa da bazı kişilerde özellikle kadınlarda 40 li yaşlara
kadar devam edebilir. Eğer abseleşmeler olursa iyileşme dönemi
sonrasında iz kalabilir.
Ergenlik dönemi kadınlarda adet kanamasından
2-7 gün önce değişen hormon seviyesi sebebi ile sivilcelerde artış
olabilmektedir. Gebelik, doğum kontrol hapına başlama veya kesme, ağır
fiziksel veya psikolojik stresler de hormon düzenini değiştirerek
sivilcelerin artışına veya daha önceden sivilcesi olmayan
kişilerde sivilce çıkmasına neden olabilir.
Sıklıkla ergenlik döneminde ortaya çıkmaya başlayan sivilceler
genellikle 30 yaşından sonra azalma eğilimi gösterse de, 40-50 yaşlarına
kadar sivilce sorunu yaşayan insanlar da vardır.
Sivilcelerin tedavisi genellikle bir cildiye uzmanı tarafından yapılır. Ancak özellikle bir yumurtalık hastalığı olan Polikistik over olabileceği düşünülüyorsa, dermatoloji uzmanınız kadın hastalıkları uzmanı değerlendirmesi de isteyebilir.
-
Akne vulgaris: En sık karşılaşılan türüdür ve genellikle ergenlik döneminde ortaya çıkar.
-
Ekskoriye akne: sıkıntılı psikoloji problemleri olan hastalarda kaşımaya bağlı
-
Klorakne: bazı endüstriyel kimyasal maddeler bağlı
-
Konglobat Akne: Abseleşmeler ve onların ciltte oluşturduğu boşluklar ve tünelllerle komplike hale gelen bir akne türü,
-
Kozmetik akne: Kullanılan pomad ve kremlere bağlı gelişir.
-
İlaçlara bağlı akne: Başta hormonlar ve steroidler olmak üzere ilaçlara bağlı gelişen akne. B6 ve B12 tedavileri esnasında nadiren akne benzeri lezyonların oluştuğu görülmüştür.
-
İnfantil akne: Özellikle erkek bebeklerin yüzlerinde görülür sebebi bilinmiyor.
-
Fiziksel akne: Viyolenselci çenesinde yada koltuğa yaslanmaya bağlı gelişebilir.
-
Aktinik akne: Nadir görülen güneşe bağlı bir aknedir.
Tedavinin en önemli amacı kist ve nodüllerin yara izi bırakmasını yani skar oluşturmasını engellemektir. Bununla birlikte aknenin hastalarda kendine güven kaybı, utanç gibi duygulara neden olması tedavisini daha da önemli hale getirmektedir. Hafif aknelerde eczane dışında da satılan bazı kremlerin kullanılması ile soruna çözüm bulunabilir. Ama orta derece veya daha komplike aknelerde uzman doktordan yardım istemek en doğrusu olacaktır.
Ergenlik çağındaki sivilceler için genellikle topikal (harici) tedavi yeterli olabilir. Topikal tedavi yeterli olmaz ise ağızdan bir antibiyotik eklenebilir. Böylece akneye neden olan bakterilerin sayısını azaltılarak bunların neden olduğu iltihap (enflamasyon) ortadan kaldırılır.
Ne tür ilaçlar kullanılıyor:
Benzoil peroksitler, P.acnes sayısını azaltırlar. Tretinoinler, komedom sayısını azaltırlar ama irritan olabilirler. Antibiotikler, topikal (krem-jel şeklinde) yada ağızdan kullanılabilir. Azaleic asit, isotretinoin, eritromisin ve çinko da, tedavide kullanılabilmektedir. Kadınlarda bazen anti androjen hormon tedavileri verilebilmektedir. Son dönemlerde blue light gibi yöntemler yada UV tedavilerininde akne için kullanıldığını görüyoruz.
Tedaviler arasında en populeri olan isotretinoin tedavisi daha çok komplike ve kistik aknelerde kullanılır, asla gebelere yada gebe kalma ihtimali olan kişilere uygulanmamalıdır. Hastanın kan karaciğer fonksiyon enzimleri ve kan yağları takip edilmelidir. Bu hastalarda dudaklarda çatlama, ciltte kuruma, burun kanaması, saç dökülmesi ve kas ağrısı görülebilir.
Stres akneye sebep olur mu?
Stress, düzensiz hayat tarzı veya uykusuzluk kan hormon düzeylerini
bozacak dolayısı ile
akne gelişimini alevlendirecektir. Ancak bazı durumlarda ise stresin
kaynağı aknedir.
Sigara akneye neden olur mu?
Evet. Özellikle bayanlarda sigaranın "Non inflamatuar" tipte akneye neden olduğu saptanmıştır.Sigara içmeyenlerde görülen akne %9.7 iken sigara içenlerde, bu oran %41.5 olarak saptanmıştır. British Journal of Dermatology 2007 157, pp1040–1085
Güneş banyosu sivilceler için yararlımıdır?
Evet . Ancak hastaların %20'sinde kötüleşme gözlenir, bunun nedeni rutubetli bölgelerde bulunma ve fazla terleme dolayısıyla cildin gözeneklerinin daha çok kapanmasıdır
Sivilceler bazı
yiyeceklerle artar mı?
Yiyecekler akne yapmaz. Katı bir diyet uyguladığınızda akne
azalmayacaktır. Aksine diyete bağlı stress nedeniyle artabilir. Bununla
birlikte bazı kişiler özellikle çikolata, kola, fıstık, midye ve bazı
yağlı yiyeceklerin akneyi arttırdığını düşünmektedir.
Bununla ilgili bilimsel bir dayanak mevcut değildir. Uygun bir şekilde
tedavi edilen akne için diyete gerek yoktur ancak isteniyorsa
arttırdığını düşündüğünüz yiyecekleri sağlığınızı bozmayacak şekilde
daha az yiyebilirsiniz.
Bu yaklaşım sağlık açısından genel olarak yararlıdır en azından akneyi
kötüleştirmez.
Sivilcem geçti! Artık ilaçları kesebilirmiyim?
Eğer dermatoloji doktorunuz kesin diyor ise kesebilirsiniz. Bir çok
hastanın tedaviyi aniden kesmesi ilerleyen haftalarda aknelerinin tekrar
alevlenmesine neden olmaktadır. Çoğunlukla kullanılan ilaçlar tedricen
azaltılarak kesilecektir. Bazı ilaçların, tekrar akne oluşumunu
önlemek için uzun süre kullanılması gerekebilir
Yüzümü çok sık
yıkıyorum. Niçin hala sivilcelerim geçmiyor?
Çoğu kişi, aknenin kire bağlı geliştiğini düşünür. Gerçekte ise akne
yüzü temizlemekle geçmez. Yıkama ile ölü hücreler ve fazla yağ
temizlendiği için faydalı olmakla birlikte , bir çok kişi yüzü irrite
edecek, çok sayıda ürün kullandığı için akneler daha da kötüleşir.
Yüzü günde iki defa kibarca su ve yumuşak bir sabunla yıkamak genellikle
yeterli olacaktır. Bununla birlikte, aknenin yıkamakla kontrol altına
alınamayacak daha bir çok sebebi vardır .
Sivilcelerimi sıkmam zararlı mı?
Aknenin sıkılarak temizlenmesi sonucu enfeksiyon yayılabilir. Özellikle iltahabın sıkılması onun daha derine inmesine, enfeksiyonun ilerlemesine, daha büyümesine ve yara izi (skar) bırakmasına neden olabilir.
Tedavi ne kadar sürecek?
Tedavi gerektiren akneli kişilerin çoğunluğunda bu problem 25 yaşına dek ortadan kalkar, ancak küçük bir kısmında (kadınlarda %5 erkeklerde %1) akne 40 yaşına dek sürebilir.
Makyaj sivilcelerimi kötüleştirir mi?
Bazı makyaj malzemelerinin akneyi kötüleştirdiğine dair kanıtlar vardır. Piyasada satılan özel akne oluşturmayan makyaj malzemeleri kullanılabilir. Yine de akneli hastalar yağ ve pudra içermeyen malzemelerle ve olabildiğince kısa süreli makyaj yapmaları önerilir.
Düzenli cinsel ilişki sivilceleri azaltırmı?
Cinsel ilişkinin akneyi iyileştirdiğine veya kötüleştirdiğine dair herhangi bir kanıt yoktur
Hormon seviyesi yüksek kişilerde akne artarmı?
Hormonlar tek başına akneden sorumlu değildir, problem yağ bezlerinin hormonlara karşı duyarlı olmasıdır. Aknesi olan kişilerin pek çoğunda hormon seviyeleri normaldir. Kadınların ve genç kızların %99'unda hormon seviyelerini ölçmek, adet düzensizlikleri ve aşırı kıllanma durumu sözkonusu olmadıkça gerekli değildir.
Akne izleri nasıl tedavi
edilir?
Akne izlerinde laser, dermabrazyon, kimyasal peeling, dolgu maddeleri,
cerrahi yöntemler kullanılabilir. Hastaya göre kullanılacak yöntem
değişir.
Rozase sık görülen kronik bir hastalıktır. Klasik olarak yanaklarda burunda alında ve çenede yama şeklinde kırmızılıklar ve inflamasyon vardır. Tipik olarak 30-50 yaşlarında sıktır ve kadınlarda erkeklerden çok görülür. Belirtileri yavaş olarak ortaya çıktığından başlangıçta güneş yanığı sanılarak tedavide gecikilebilir.
Hastalık
ilerledikçe, kızarıklık daha belirgin ve kalıcı bir hale gelir. Bazı
hastalar bu bölgede yanma ve sızlama şikayetinden bahsedebilir. Deri
üzerinde
küçük,
kırmızı, sert kabarıklıklar (papul) ve iltihap dolu sivilceler (püstüller)
görülebilir. Bu
görüntü
akneye benzediğinden, rozasea bazen “akne rozase” olarak
adlandırılır. Küçük, genişlemiş kan damarları (telanjektaziler) görünür
hale gelebilir. Sıklıkla, hastalarda rozasea kızarıklığı
oluştuğunda bu genişlemiş damarla ince kırmızı çizgiler şeklinde
görülebilir.
Bazı vakalarda, aynı görüntü gözde de olabilir. Gözler kızarmış, irrite olup, yanabilir. (oküler rozase). Bu durum rozaseli hastaların %50 sinden fazlasında görülür.
İleri durumlarda, yüz daha geniş olarak tutulur. Deri şişer, kist
formları
ve küçük yumru şeklindeki kabarıklıklar burnun şiş ve kızarık
görünmesine sebep olur.
Rinofima olarak adlandırılan bu durum çok sık değildir ve özellikle erkeklerde görülür. Rozase zamanla kişinin kendine güvenini de bozabilecek kalıcı değişikliklere neden olarak daha kötü bir hal alabilir.
Bilinen bir kalıcı tedavisi yoktur ancak geçici olarak durum düzeltilebilir. Vakaların çoğu ilaçlarla tetikleyici faktörlerden ve güneşten korunarak kolayca kontrol edilebilir.
Neden oluşur?
Kimse kesin nedenini bilmiyor. Araştırmacılar gelişimi için bir çok teori ileri sürmüşlerdir. Yüz bölgesindeki kıl diplerinde yaşayan “Demodex folliculorum” denen bir parazitin yağ bezlerinin ağızlarını tıkamasına bağlı geliştiği en çok kabul edilen teoridir.
Rozase tüm deri tiplerinde görülse de açık tenli kişileri daha çok tuttuğu bilinmektedir. Çoğu kez ailede bir çok kişide birden bu hastalık vardır. Bu nedenle araştırmacılar en azından genetik bir yönü olduğunu düşünmektedir.
Bazı durumlarda rozase migren başağrısı,diğer cilt hastalıkları, blefarit ve keratit gibi bazı göz hastalıklar ile birlikte olabilir.
Rozaseyi tetikleyen bazı faktörler şunlardır.
Yiyecek ve içecekler: Alkol , Baharatlı gıdalar, Sıcak yiyecek ve içecekler
Aktiviteler : Ağır egzersizler, Sıcak banyo ve Saunalar
Hava Durumu : Sıcak veya soğuk hava, Nemli hava, Rüzgar, Güneş
Duygusal durumlar : Stres veya sıkıntı, Utanma veya kahkaha ile gülme
Tıbbi durumlar : Menapoz, kronik öksürük, kafein eksikliği sendromu
Diğer : Cilt ürünleri, steroidler, tansiyon ilaçları ve ağrı kesiciler gibi ilaçlar Ancak tüm tetikleyici faktörler kişiye göre değişiklik gösterecektir
Tedavi
Rozseniz varsa onu kontrol altına almak için pek çok yol vardır. Şu an için tedavi ile ortadan kaldırılamadığı düşünülürse belirtileri kontrol altına almak ve kötüleşmesini önlemek yapılacak ilaç tedavilerine ek olarak tetikleyicileden uzak kalmak önemlidir
Rozase İlaç Tedavisi: İlaç tedavisinin hastanın durumuna göre yanlızca uzman doktor tarafından verilmesi gerekir. Aksi durumda geri dönüşü olmayan kötü sonuçlara sebep olabilir
Kremler ve Oral Antibiotikler tedavide kullanilmaktadir
Diğer tedaviler: Göz bulguları için göz damlaları ve göz kapaklarının ılık suyla temizlenmesi ve gerekirse göz doktoruna başvurulması gerekir
Görülebilen damar lezyonları için lazer tedavisi uygulanabilir. Cerrahi ve laser tedavisi rinofimalı hastalarda kullanılabilir