Derinin Mantar Enfeksiyonları
-
Mantarlar doğada her yerde bulunurlar.
Havadan, topraktan, hayvanlardan ve diğer
insanlardan bulaşabilir. Başlıca tipleri
-
1-Tinea
versikolor
2-Dermatofitler
3-Kandidalar
Tinea versikolor:
Yüzeysel Mantar enfeksiyonları içersinde en
sık görülen tipdir. Diğerleri pitrosporum
folikulitis, neonatal sefalik püstülozis,
Piedra, Otomikozis ve Tinea Nigradır. Cildin
ve saçın en dış katmanları ile sınırlıdır.
Tinea versicolor, sıklıkla gençlerin
özellikle göğüs, sırt , üst kol ve bacak
derisini etkileyen bir mantar
enfeksiyonudur. Tinea versicolora hemen
hemen tüm yetişkinlerin cildinde yaşayan bir
mantar neden olur. Genellikle yüzü
etkilemez. Bu mantar ciltten daha açık
renkli veya kırmızımsı-kahverengi lekeler
oluşturur. Bu mantar iki formda görünür
bunlardan yanlızca biri lekelere neden olur.
Mantarların daha sık görülmesine neden olan
faktörler yüksek nemin yanısıra bağışıklık
sisteminde veya hormonlarda bozukluklar
olabilir. Ancak, bu durumda bile hemen hemen
tüm insanların çoğunluğu sağlıklıdır. Neden
olan ajan, lipofilik maya benzeri bir mantar
olan Pityrossporum orbicularedir (Malassezia
furfur) .
Dermatofitler
Derinin Mantar enfeksiyonları saç ve tırnak
hastalıklarındaki kadar epidermisin içine
doğru uzanır . Bu hastalıklar cildin, saçın,
tırnağın ve kılların keratinize katmanlarına
sınırlıdır. Yüzeysel Mantar enfeksiyonlar
aksine, konak immün yanıtı , cildin derin
katmanlarındaki patolojik değişiklikler
sonucu artmış olabilir. Bu hastalıklara
neden olan organizmalara “dermatofitler”
denir. Oluşan hastalıklara da mantar veya
tinea denir. Derinin Mantar enfeksiyonlarına
neden olan Microsporum, Trichophyton ve
Epidermophyton mantarları, bir arada 41 tür
ihtiva ederler.
 Tinea
Pedis (Atlet ayağı, Ayak mantarı):
Daha sık nemli kaldığı için sıklıkla ayak
parmak aralarını tutar, parmak aralarında
beyazlaşma, soyulma ve kaşıntı yapabilir.
Bazen ayak tabanı da tutulabilir. 20-50 yaş
arasında ve erkeklerde daha çok görülür.
Genel inanışın aksine en temiz insanlarda
bile mantar enfeksiyonu gelişebilir.Ayak
mantarlarına dermatofitler veya kandida ismi
verilen maya mantarı neden olur. Bu
etkenlerin en sevdiği ortamlar sıcak ve
nemli olanlardır. Ortak kullanılan terlik,
çorap, ayakkabılar dışında ortak kullanılan
duş ve havuzlar bulaşmayı sağlayabilir. Uzun
süre aynı kapalı ayakkabının veya botun
giyilmesi veya çıplak ayak dolaşmak mantara
neden olabilir. Aşırı terleme de mantara
zemin hazırlar.
Tinea
korporis:(Vücut mantarı) Tutulan
bölge vücudun herhangi bir yeri olabilir. En
sık dermatofitler neden olur. Kızarıklık,
pullanma, kaşıntı gibi belirtilerle başlar
lezyon çevresine doğru halka şeklinde
ilerlerken orta bölgesi düzelmeye başlar.
Erkeklerde kasık bölgesinde, kadınlarda ise
meme altlarında daha sık görülür. Çocuklarda
bez bağlanan bölgede benzer enfeksiyonlar
görülebilir. Bebek bezi bölgesi ve meme altı
bölgesinde etken sıtlıkla
kandidalardır.Mantarlı bölgenin kaşınmasına
bağlı ellerde de görülebilir. Enfeksiyon
çevrede bulunan hayvanlardan da bulaşabilir.
 Tinea
kapitis Kafatası derisi yada
saçları tutan bu mantar enfeksiyonu
çocuklarda sıktır. Genellikle saçlar belli
bir bölgede dökülür aynı bölgede kızarıklık,
pullanma vardır. Saçlar çekildiğinde kolayca
ele gelir . Hayvanlardan bulaşan tiplerinde
iltihaplanma ve kızarıklık daha fazladır.
Düşük gelir düzeyli, kalabalık ve temizliğe
dikkat edilmeyen yerlerde daha çok görülür.
 Onikomikoz
, tırnağın mantar efeksiyonudur. Kandida
veya dermatofit denen türler ile oluşur. En
çok ayak tırnaklarında görülür, tırnak
altında kalınlaşma ve renk değişimi
olabilir.Tırnak parlaklığını yitirir,
kalınlaşır sarı veya sarı-kahverengi olur.
El tırnakları pek sık tutulmaz. Tinea pedis
sıklıkla eşlik eder. Aynı şekilde ortak
kullanılan terlik, ayakkabı, ortak duş,
havuz gibi ortamlar veya çıplak ayak yere
basmak neden olabilir.
Kandida
Enfeksiyonları:
Daha çok en nemli bölge olan deri
kıvrımlarında yerleşir. Koyu kırmızı,
parlak, çoğunlukla çevresi beyaz bir zarla
kaplıdır. Yanma ve kaşıntı vardır. Kaşıntıya
bağlı egzema gelişebilir.
Süt çocuğunda
en çok, bez bağlanan bölge görülür.
Kadınlarda meme altında görülebilir.
Aşırı kilolu kişilerde kandida bütün deri
kıvrımlarında yerleşebilir. Parmak
aralarında ve ayakta ortaya çıkan lezyonlar
dishidrozla birlikte görülebilir. Kaşıntı
çok şiddetlidir.
Süt çocuklarında bazen
kandida granülomları gelişebilir. Süt
çocuklarında pamukçuk gelişebilir. Ağızda,
dil ve yanakların iç bölümlerinde beyaz
lekeler vardır. Ağız çevresinde ve ağız
köşesinde çatlaklar vardır. Dil üzerindeki
kabarıklıklar kaybolmuş ve dilin rengi
koyulaşmıştır.
Kandida deri dışında tüm organları tutabilir
ve ciddi sistemik ağır enfeksiyonlar
yapabilir.
Kandida albikans, maya
grubundan bir mantardır genellikle
gastrointestinal sistem ve solunum yolları
mukozası, kadın alt genital sistemleri ve
derinin katlantı yerlerinde bulunan fırsatçı
bir maya türüdür. Ortam şartlarındaki
olumsuz değişmeler normalde zararsız olarak
bulunan bu ajanın, hastalık yapmasına yol
açmaktadır. Kandida türleri, deri ve mukoza
epitelinin en dış tabakasında enfeksiyon
oluşturur, bazen de, öldürücü olabilen,
ciddi sistemik enfeksiyonlara yol açabilir.
Diğer bütün enfeksiyonlarda olduğu gibi,
organizma kandida enfeksiyonlarına da hem
doğal hem de özel bağışıklık mekanizmaları
ile karşılık verir.
Bazı nedenler
biyolojik dengeyi bozarak, bu mantar
hastalığının gelişmesini kolaylaştırırlar:
Nem gibi yerel etmenler , genel durumunun
bozulması; beslenme yetersizliği; aşırı
zayıflama; enfeksiyon; kan hastalıkları;
kanser; şeker hastalığı, hormonal
değişiklikler gibi genel nedenler. Yaş
(pamukçuk, süt çocukları ve yaşlılarda) ve
cins ( vaginal kandida );gibi kişisel
nedenler, kortizon, kanser ilaçları,
bağışıklığı baskılayıcı ilaçlar, gibi
tedaviye bağlı nedenler kandida gelişiminde
önemlidir. Tedaviye bağlı nedenler arasında
bazı hormon ilaçları, hastalığın yerleşim
yerini değiştirerek Candida’larm
gelişmelerini kolaylaştırdıkları
düşünülmektedir. Antibiyotiklerin de barsak
bakterilerini yok ederek mantarların
gelişmesine kolaylaştırdığı düşünülmektedir.
Bu nedenle antibiyotik tedavilerinde,
hastalık yapmayan mayaların birlikte
(Saccharomyces gibi) verilmesi
önerilmektedir.
Deri altı mantar Enfeksiyonları
Epidermisin altında bulunan dermis, derialtı
dokular, kas ve kas zarının dahil olduğu
enfeksiyonlardır. Bu enfeksiyonlar kroniktir
ve mantar cilde hasar veren bir travmanın
ardından deri altına girerek enfeksiyonu
başlatılabilir. Bu enfeksiyonların tedavisi
zordur ve debridman gibi cerrahi müdahaleler
gerekebilir. Sporotrichosis, Kromomikozis,
Miçetoma gibi nedenler olabilir
Sistemik birincil patojenler
nedeniyle oluşan mantar enfeksiyonları
Sistemik Mantar enfeksiyonlar
birincil patojenler nedeniyle - özellikle
akciğer kaynaklıdır ve birçok organa
yayılmış olabilir. Sistemik Mantar
enfeksiyonlarına neden olan bu organizmalar
doğal olarak ölümcüldür. Kriptokokozis,
Blastomiçozis, Histoplazmozis,
Coccidioidomikozis etkenlerdir.
Fırsatçı mantarlar nedeniyle oluşan
sistemik enfeksiyonlar
Bağışıklık sistemi bozukluğu olan hastalarda
enfeksiyona neden olur. Enfeksiyona
bağışılığı baskılayıcı tedavi, metastatik
kanser ve AIDS, antibiyotiklere bağlı normal
flora değişikliği neden olabilir. Fırsatçı
Mantar enfeksiyonlarına örnek olarak
Kandidiyazis, Kriptokokkoz, zygomycosis,
phycomycosis ve aspergilloz enfeksiyonları
verilebilir.
Tedavi-
 Mantar
ilaçları genellikle antifungal olarak
adlandırılır. Enfeksiyonun niteliğine bağlı
olarak topikal veya sistemik bir ajan
kullanılabilir. Mantar tedavisinde tıbbi
merkezlerde foto kemoterapi veya fotoferezis
gibi bir teknikler kullanılabilir. Bazen
topikal denen harici kremler yeterli
olurken, saçlı deriyi, tırnağı veya geniş
bölgeleri tutan mantar enfeksiyonlarında
tedavi ağızdan olmalıdır. Ayak tırnağı
tedavisi çok uzun sürer. Ağızdan verilen
ilacın tırnağa geçmesi zordur. Şeker hastası
veya dolaşım bozukluğu olanlarda ayak ve
tırnak mantarlarının tedavi edilmesi ortaya
çıkabilecek daha büyük problemleri önler.
- Lazerle Tırnak
Mantarının Tedavisi
- Tırnak mantarı
tedavisinde yurt dışında kullanılan bir
diğer yöntemde , lazer uygulayarak mantarın
kısa sürede tedavisi sağlanmaktadır. Her ne
kadar tek tedavinin yeterli olduğu söylense
de aslında birkaç tedavi gerekebilmektedir.
Ancak maliyetinin şimdilik biraz yüksek
olması (1000-1500 dolar) tedavinin en kötü
yanı gibi görünüyor.
Mantar Enfeksiyonlarını Önleme
Deriyi temiz ve kuru tutmak gibi iyi bir
hijyen sağlamak mantar enfeksiyonlarından
korunmada yardımcı olacaktır. Çünkü mantar
enfeksiyonları bulaşıcıdır, diğer insanlara
veya hayvanlara dokunduktan sonra yıkamak
önemlidir. Spor giysiler de kullanımdan
sonra yıkanmalıdır. Eğer bir toplu yüzme
havuz veya duş kullanılıyorsa topikal
enfeksiyonları önlemek için terlik
giyilmelidir. Başkalarına ait giysileri ve
ayakkabıları kulanmamak gerekiyor. El ve
ayaklarınızı yıkadıktan sonra özellikle
parmak aralarını iyice kurutun bunun için
her zaman kendi kişisel havlunuzu kullanın.
Hava alan ve terletmeyen ayakkabıları tercih
edin, pamuklu çorapları tercih edin.
Ayakkabı ve çorap her gün
değiştirilmelidir.Aynı ayakkabıyı üstüste
iki gün giymeyin ayakkabının kurumasına izin
verin. Dar giysiler tercih edilmemelisık
değiştirilmeli ve ortak kullanılmamalıdır.
Ortak törpü, tırnak makası kullanılmamalıdır.
Tanı
Şüpheli bölgeden kazınarak alınan örnek cam
lama konur. Potasyum hidroksit damlatılır
böylece deriye ait hücreler eritilir.
Mantara ait hiflerin mikroskopta görülmesi
ile tanı konulur. Bunun dışında alına örnek
kazıntının mantar kültürü yapılarak üremeye
göre mantarın türü ve varlığı saptanabilir.
Muayene sırasında Wood ışığı kullanılarak
mantar enfeksiyonunun teşhisi
kolaylaştırılabilir.
|