Alerjik Deri Hastalıkları ve Alerjik Deri Testleri

    En sık karşımıza çıkan allerjik hastalıklar olan saman nezlesi (mevsimsel alerji, alerjik rinit) özellikle çocuklardaki astım, infantil egzema, konjüktivit, ürtiker, serum hastalığı, ilaç allerjileri, besin reaksiyonları, allerjik atopik hastalıklardır. Atopik hastalığı olan kimselerde ortak özellik olarak, kişilerin %80’inden fazlasında çevredeki zararsız olan  maddelere karşı aşırı duyarlılığın gelişmesi ve kalıtsal açıdan yatkınlık mevcuttur.
Endüstrileşmenin hızla gelişmesi çevresel allerjilerin artmasina neden olmuş ve günümüzde toplumun%15-20’inde allerjik hastalıklara neden olmaktadır.

Allerjik hastalıklar içersinde Dermatoloji bölümünün en çok ilgilendiği rahatsızlık halk arasında "kurdeşen" olarak bilinen "ürtiker" hastalığıdır.

Ürtiker

Ciltte oluşan döküntü ısırgan otunun deride oluşturduğu reaksiyona benzediğinden ürtiker ismi latince “Urticar” olan ısırgan otundan gelmektedir. Halk arasında “kurdeşen" olarak bilinen ürtiker tüm toplumun  %15-20 sini etkilemektedir. Deri yuzeyinde birkaç dakika gibi kısa bir süre icinde oluşabilirler. Kaşıntı ile başlar, deride kizarma ve ufak kabarıklıklar olusturur. Şekilleri cok farklıdır, bazen yuvarlak ufak noktacıklar halinde bazen de birleşerek çevresi duzensiz halkavari ortalari uçuk renkli bir haritaya benzeyebilirler. Kaşıntı ve döküntü primer belirtilerdir. Belirgin özelliği de çok kısa sürede ortaya çıkıp yine çok kısa sürede kaybolabilmeleridir.

Ürtiker, akut veya kronik olabilir. Kronik ürtiker ise  6 haftadan uzun sürer.  Çok fazla sebebi mevcuttur. 24 saat içinde başlayan akut ürtikeri olan bir hastanın sebebini saptamak daha kolaydır. Ancak, çoğu akut veya kronik ürtiker vakasında, çok geniş araştırmalara rağmen sebep saptanamaz. Altta yatan tetikleyici sebebi bilmediğimiz taktirde bu hastalığın kontrolü çok daha zor olacaktır. Akut ürtiker erkek ve kadında eşit sıklıkta olmakla birlikte  kronik ürtiker kadınlarda daha sık görülür. Ürtiker her yaş grubunda görülebilirse de, kronik ürtiker kırklı ve ellili yaşlarda daha sıktır:

Ürtikerde meydana gelen allerjik şişme daha derin dokularda veya organlarda olmasına da anjioodem denir. Ürtiker, bağımsız olarak oluşmuşsa da bazen anjiyoödem ve anaflaktik şok gibi ağır bir tabloya eşlik edebilir. Yüzde ve göz kapaklarında oluşan anjioödemin kozmetik görünüm   dışında bir zararı yoktur. Sindirim sistemini tuttuğunda karın ağrısı ve ishal yapabilir. Kişinin tıbbi hikayesinde mevcut anjioödem hikayesi önemlidir. Eğer solunum yollarını tutarsa buraları tıkayarak ölüme sebep olabilir. Kalıtsal anjioödem (C1-esteraz inhibitor eksikliği) ve akkiz anjioödem (ACE inhibitorleri) özellikle mukozal bölgelerde şişme gelişir.

Akut ürtikerin Muhtemel Nedenleri.

• Hastalıklar : Bakteriyel mantar ve parazit enfeksiyonları neden olabilir.
• İlaç kullanımı (özellikle ACE inhibitörleri (anjioödem yapar), penisillin, sefalosporinler, sulfa grubu ilaçlar, diuretikler, aspirin, NSAIDler, iod, bromidler, kinidin, kloroquin, vankomisin, isoniazid, antiepileptikler)
• Yolculuk (amebiazis, sıtma)
• Yiyecekler (midye, balık, yumurta, peynir, çikolata, fındık, çilek , domates)
• Yeni parfümler, saç boyası, deterjanlar, losyonlar, kremler veya giysiler
• Ev hayvanları, tozlar, küf, kimyasal maddeler veya bitkiler
• Gebelik (özellikle son üç ayda çıkar ve hemen doğum sonrası kaybolması tipikdir.)
• Nikel ile temas ( mücevher, kot pantalon düğmesi), lastik (eldiven, elastik bandaj), latex, endüstriyel kimyasallar, ve tırnak parlatıcı
• Güneşe veya soğuğa maruz kalma
• Egzersiz (Kolinerjik ürtiker stress ısı veya egzersiz ile  ortaya çıkar)
• Stress

Ürtikerde rengi açılmış  elle hissedilebilen kabarıklar, çizgi şeklinde, halka şeklinde veya dağınık olabilir. Bu lezyonlar tüm deri bölgelerinde çıkabilir, genellikle geçici ve yer değiştirebilir özelliktedir. Dermografizm görülebilir. (Ürtiker lezyonları kaşıma ile ortaya çıkar).

Kronik Ürtiker ise şu durumlarla birlikte görülebilir:

Otoimmun hastalıklar (SLE, römotoid artrit, polimiyozit,otoimmun tiroid hastalıkları, ve diğer bağ dokusu hastalıkları); Kronik ürtikerin muhtemelen %50 den fazlası otoimmun kökenlidir. Kronik Ürtikerin nedeni en azından % 80-90 hastada anlaşılmamıştır.

Akut kronik ürtiker dışında tekrarlayan ürtiker nedenleri şunlardır:

Güneş (solar ürtiker, yalnızca güneş görünce çıkar), Egzersiz (kolinerjik  ürtiker), Stress, Su (aquajenik ürtiker)

Tedavisi

Birçok vakada akut ürtiker H1 antihistaminiklerle tedavi edilebilir. Daha ağır ve geçmeyen durumlarda, normalde mide ilacı olarak kullanılan  H2 antihistaminikler tedaviye eklenebilir.

Dirençli vakalarda  kortikosteroidler kullanılabilir. Kronik Ürtiker bir depresyon ilacı olan doxepin'den güçlü antihistaminik etkisi nedeni ile fayda görebilir. Sedative etkili olduğu için yatarken kullanılmalıdır. Haricen 5% doxepin krem (Zonalon) veya capsaicin, dirençli hastalarada kullanılabilir. Siproheptadin tekrarlayan soğuk ürtikerin baskılanmasında etkili olabilir. 

     *Atopik Dermatit ve Kontakt Dermatit için buraya tıklayın

Allerjik hastalıklar için yapılan testler

Öncelikle hiçbir  "allerji testi" bir tedavi yöntemi değildir. Allerjik hastalıkların tanısında, semptomların ortaya çıkışının, çevreyle, mevsimlerle ilişkisi, klinik seyirlerinin gözden geçirilmesi, hastalığın atopik olup olmadığı konusunda ipucu vermektedir. Allerjik hastalıkların tümünün tedavisinde en önemli basamak allerjenden korunmadır. Eğer bu korunma mümkün değilse immunoterapi ile desensitizasyon önem taşır ancak bu konuda tam bir başarı sağlandığı söylenemez. Bu açıdan allerji yapan etkenin yani allerjenin saptanması önemlidir. Ülkemizde dermatologlar tarafından allerjenin saptanmasına yönelik PRICK TEST ve PATCH TEST yöntemleri kullanmaktadır.

Genel inanışın aksine tek tip bir allerji testi de yoktur. Allerji testi, doktor tarafından gerekli görülürse uygulanır. Doktor hangi testi yapacağına veya test yapmamaya muayene sonrası karar verir. Allerji testi gerekiyorsa zaten muayene eden doktor tarafından yapılmalıdır. Test öncesi vücudunuzda allerjik belirtilerin olmaması, testin tipine göre bir süredir anti-allerjik bir ilaç veya krem kullanmamış olmanız gerekmektedir. Pozitif çıkması bazen anlam ifade etse de negatif çıkması sizin allerjik olmadığınız manasına gelmez.

PRICK TEST:

   Prick test sonuçları özellikle solunum yolu alerjilerinde, deri ve allerjik egzamalardakine  göre daha anlamlıdır. KBB ve Göğüs hastalıkları uzmanlarınca daha sık kullanılır. Dermatolojide atopik dermatitli hastalarda da yüsek oranda (+) sonuç vermesi tanı kriterleri arasında yer almasına neden olur. Belirli bir allerjene karşı tip 1 hipersensitivite olup olmadığını araştırmak için kullanılır. Allerjen içeren solüsyonların deriye uygulanması esasına dayanır. Test yeri olarak genellikle ön kol derisi seçilir. Kullanılan allerjenler çevrede en sık görülen çimen ve ağaç polenleri, küfler, hayvan tüyleri, ev tozu ve gıdalarıdır.
Test değerlendirmesinde (+) kontrol olarak histamin, (-) kontrol olarak serum fizyolojik uygulanır. Derideki reaksiyon histamine karşı 10 dakikada, allerjenlere karşı 15-20 dakikada zirveye ulaşır. (+) sonuç belirlenen antijenin hastanın öyküsüyle uyuşması önemlidir.

PATCH TESTİ (Yama Testi)

Allerjik kontak dermatitin nedenini bulmak amacıyla şüpheli allerjenlerin deri üzerine uygulanması esasına dayanan bir tanı yöntemidir.
Standart olarak saptanan allerjen maddeler uygun çözücülerde formüle edilirler. Kılsız sırt derisine allerjenler “Finn-Chambers” olarak bilinen 1 cm2 ebadındaki alüminyum plakcıklar aracılığıyla uygulanır. Değerlendirme işlemi 48 saat sonra test alanındaki deri belirtileriyle derecelendirilir ve hastalara saptanan alerjenlerin en sık bulunduğu maddelerin listesi verilerek korunmaları konusunda yardımcı olunur.
“Photopatch test” ise vücudun güneş gören yerlerinde güneş duyarlılığı sonucu ortaya çıkan ekzamalar tanısında kullanılır. Patch testten farkı her allerjenden 2’şer ünite uygulanır ve 48 saat sonra açılır. 1 ünitenin üzerinde U.V. ışını uygulanır. Allerji sadece ışınlanan tarafta saptanıp fotoallerjik reaksiyon olarak kabul edilir.